Năng lực thực sự của quân đội Iran hiện ra sao ?

Chiến dịch quân sự do Mỹ và Israel phối hợp đã được chuẩn bị suốt "nhiều tháng". Đến ngày 28/2, chiến dịch chính thức khởi sự với các đợt không kích nhắm vào nhiều thành phố ở Iran.

Teheran ngay lập tức đáp trả, tấn công sáu căn cứ quân sự của Mỹ tại Dubai, Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar, Jordani và Irak, theo hãng tin Fars của Iran dẫn nguồn từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Chính quyền Iran cũng cho biết đã thực hiện "làn sóng đầu tiên" của các đợt tấn công bằng drone và tên lửa nhằm vào Israel.

Những năm gần đây, sức mạnh quân sự của nước này đã tăng lên đáng kể, đặc biệt với tiềm năng răn đe hạt nhân mà tiến độ phát triển vẫn còn nhiều ẩn số.

Quân đội chính quy và Lực lượng Vệ binh Cách mạng

Lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo Iran được chia thành hai nhóm riêng biệt: Artesh, quân đội chính quy của Nhà nước, chủ yếu đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ biên giới, phòng không và bảo vệ an ninh hàng hải; và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC/Pasdarans), một đạo quân song song đại diện cho ý thức hệ của chế độ, không chỉ là trụ cột trong hệ thống phòng thủ quốc gia mà còn đóng vai trò then chốt trong bộ máy cầm quyền do các giáo sĩ lãnh đạo.

Cụ thể, quân đội Iran gồm bốn quân chủng: lục quân, không quân, hải quân và lực lượng đặc nhiệm, với tổng quân số khoảng 415.000 binh sĩ cùng 350.000 quân dự bị. Song song với quân đội chính quy, lực lượng Pasdarans có khoảng 300.000 quân nhân, phân bổ trong khoảng 20 đơn vị lớn, bao gồm các binh chủng lục quân, không quân (đặc biệt là lính dù), hải quân và lực lượng đặc biệt al-Qods, cánh tay vũ trang của Iran để thực hiện các chiến dịch ngoài lãnh thổ.

Quân đội Iran hiện được đánh giá là lực lượng lớn thứ bảy thế giới, với tổng cộng khoảng 715.000 quân, tuy nhiên, một bộ phận trong số này chủ yếu đảm nhận vai trò chính trị hơn là quân sự. Năm 2016, ngân sách quốc phòng của Iran đạt 15,9 tỷ đô la Mỹ, chiếm từ 2,5 - 3% GDP quốc gia. Con số này tương đương với một số nước láng giềng như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Pakistan, song vẫn còn rất xa so với Ả Rập Xê Út (hơn 60 tỷ đô la, tương đương khoảng 8% GDP) và thấp hơn mức của Israel (khoảng 20 tỷ đô la), dù Israel là quốc gia có dân số nhỏ hơn nhiều so với 89 triệu người dân Iran.

Kho vũ khí cổ lỗ ?  

Nhờ được chuyển giao công nghệ từ các đối tác như Nga, Trung Quốc hay Bắc Triều Tiên, chính quyền Iran hiện nay đã xây dựng được ngành công nghiệp quốc phòng trong nước, đủ khả năng sản xuất hàng loạt các thiết bị đơn giản như đạn dược, vũ khí nhẹ như súng trường tấn công, súng cối hay các phương tiện cơ giới.

Nhiều loại trang thiết bị được cho là do Iran tự sản xuất cũng đã được chuyển cho các lực lượng đồng minh như Hezbollah ở Liban và Hamas của Palestine. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, phần lớn những loại vũ khí này được đánh giá là đã lỗi thời so với các trang bị hiện đại của những quân đội hùng mạnh.

Theo số liệu năm 2016, quân đội Iran có hơn 330 máy bay chiến đấu, trong đó có nhiều chiếc đã có từ thời vua Iran, cùng với ba tàu ngầm, một số khinh hạm và khoảng 50 tàu tuần tra, xuồng cao tốc phục vụ các nhiệm vụ bảo vệ an ninh ven biển. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia từng được Thượng Viện Mỹ tham khảo ý kiến năm 2015 cho rằng khả năng cầm cự của lực lượng hải quân này chỉ kéo dài được vài ngày, thậm chí chỉ vài giờ, nếu bị tấn công, đặc biệt là tư  hạm đội Mỹ đóng tại Bahrain.

Drone và tên lửa

Dù kho vũ khí quân sự của Iran chưa thể sánh ngang với các cường quốc quân sự hàng đầu thế giới, nhưng nước này lại sở hữu một trong những hệ thống phòng không tốt nhất toàn cầu, nổi bật với các radar Nga “Rezonans”, các hệ thống phòng thủ “Avtobaza” trang bị số lượng lớn radar truyền thống của Nga và Trung Quốc. Sau cuộc chiến với Irak những năm 1980, quân đội Iran đã được đầu tư lớn nhằm hiện đại hóa trong hai thập kỷ tiếp theo, chủ yếu nhờ nguồn thu từ dầu mỏ. Iran hiện nắm giữ 10% trữ lượng dầu mỏ và 18% trữ lượng khí đốt tự nhiên của thế giới.

Bên cạnh đó, Iran cũng đã phát triển một loạt tên lửa đạn đạo và drone  đa dạng trong khuôn khổ chương trình quốc phòng. Dù số lượng chính xác không được công bố, hãng thông tấn chính thức ISNA của Iran từng giới thiệu nhiều loại tên có thể vươn tới lãnh thổ Israel. Nổi bật trong số đó là tên lửa “Sejil” có thể bay với tốc độ hơn 17.000 km/giờ, tầm bắn 2.500 km; tên lửa “Kheibar” với tầm bắn 2.000 km và loại “Haj Qassem” với tầm bắn 1.400 km, được đặt theo tên vị chỉ huy lực lượng đặc biệt Qassem Soleimani, đã thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ tại Baghdad năm 2020.

Sau các cuộc tấn công của Israel vào Iran hồi tháng 6/2025, Iran cũng đã trang bị thêm các loại “drone chiến lược” mới, theo lệnh triển khai của tướng Amir Hatami để đối phó các mối đe dọa từ Mỹ. Các trung đoàn chiến đấu đã được trang bị “1.000 drone  chiến lược”  đáp ứng với các mối đe dọa mới và những bài học rút ra từ cuộc chiến 12 ngày”.

Tổng cộng, Iran hiện sở hữu nhiều loại tên lửa đạn đạo với tầm bắn từ 300 đến 3.000 km. Về lĩnh vực drone, Iran đã phát triển mạnh trong sản xuất loại vũ khí này. Tháng 8/2024, Iran thông báo đã sản xuất thành công các mẫu drone tiên tiến (Mohajer-10) với tầm hoạt động 200 km, có khả năng mang tải trọng lên tới 300 kg.

Cuối cùng, vào tháng 6/2024, Iran đã giới thiệu loại tên lửa siêu vượt âm thanh đầu tiên được sản xuất trong nước, theo hãng thông tấn IRNA. Loại tên lửa này có thể bay nhanh gấp năm lần tốc độ âm thanh, theo quỹ đạo phức tạp, khiến việc đánh chặn trở nên vô cùng khó khăn. Cộng hòa Hồi giáo Iran cũng sở hữu các loại tên lửa hành trình như “Kh-55” – một loại vũ khí có khả năng mang đầu đạn hạt nhân với tầm bắn 3.000 km, cùng tên lửa chống hạm “Khalid Farzh”, được cho là có thể mang đầu đạn nặng tới một tấn.

Ẩn số chương trình hạt nhân

Bên cạnh kho vũ khí quân sự thông thường, điều khiến các nước phương Tây lo ngại nhất chính là khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran.

 Theo các chuyên gia từng được Thượng viện Mỹ tham vấn, rất khó để đánh giá Iran đã tiến gần tới mức nào trong việc chế tạo vũ khí hạt nhân. Dù Teheran luôn khẳng định các hoạt động của mình là vì mục đích hòa bình và phủ nhận ý định chế tạo bom nguyên tử, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết vào năm 2019, Iran đã nhiều lần vượt quá giới hạn cho phép về hàm lượng uranium làm giàu theo thỏa thuận hạt nhân Iran 2018.

Theo IAEA, Iran hiện đang tích lũy uranium làm giàu tới mức 60%, khâu then chốt trong quá trình phát triển vũ khí hạt nhân. Bên cạnh đó, từ ngày 23/2/2021, Iran đã hạn chế đáng kể quyền tiếp cận của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế bằng việc ngừng áp dụng các biện pháp kiểm tra và giám sát theo quy định của thỏa thuận.

Không có nghi ngờ rằng Mỹ và Israel sở hữu ưu thế áp đảo về công nghệ, tình báo và không quân. Hệ thống phòng thủ nhiều tầng của Israel và năng lực tác chiến viễn chinh của Mỹ vượt xa Iran. Tuy nhiên, ưu thế quân sự không đồng nghĩa với kiểm soát toàn bộ.

Một chiến dịch “trừng phạt giới hạn” có thể đạt mục tiêu phá hủy cơ sở hạ tầng tên lửa. Nhưng nếu Teheran đáp trả bằng chiến tranh tiêu hao, tấn công căn cứ Mỹ, kích hoạt các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, gây gián đoạn năng lượng , cuộc xung đột có thể vượt ngoài tính toán ban đầu.

Theo giới chuyên gia, Iran không phải siêu cường quân sự theo nghĩa truyền thống. Nhưng họ không yếu theo nghĩa dễ bị khuất phục nhanh chóng.

(Theo Cnews và TV5)